Du lịch không chỉ là câu chuyện về những nơi chúng ta đã đến, mà còn là cách mỗi hành trình tác động đến thiên nhiên, văn hóa và cuộc sống của người dân địa phương. Một bãi biển đông nghẹt rác, một khu rừng bị khai thác quá mức hay một cộng đồng không thực sự được hưởng lợi từ hoạt động du lịch đều cho thấy điểm đến có thể phải trả giá cho sự phát triển thiếu kiểm soát.
Trong bối cảnh đó, du lịch bền vững đang trở thành định hướng quan trọng của ngành du lịch toàn cầu. Thay vì chỉ tập trung thu hút thật nhiều du khách, cách tiếp cận này hướng đến sự cân bằng giữa hiệu quả kinh tế, bảo vệ môi trường, gìn giữ văn hóa và nâng cao chất lượng sống của cộng đồng.
Song song với đó, khái niệm ESG ngày càng được doanh nghiệp quan tâm. Hiểu rõ ESG là gì giúp các công ty lữ hành, khách sạn và đơn vị vận chuyển chuyển những cam kết bền vững thành chính sách, quy trình và kết quả có thể theo dõi.
Du lịch bền vững là gì?
Du lịch bền vững là cách tổ chức, quản lý và trải nghiệm du lịch có tính đến các tác động kinh tế, xã hội, văn hóa và môi trường trong cả hiện tại lẫn tương lai.
Mục tiêu không phải là ngừng đi du lịch hay loại bỏ hoàn toàn mọi tác động. Thay vào đó, các bên tham gia cần giảm ảnh hưởng tiêu cực, sử dụng tài nguyên hợp lý và gia tăng những giá trị tích cực mà du lịch mang lại cho điểm đến.
UNEP nhìn nhận du lịch là một động lực kinh tế có thể tạo ra cả ảnh hưởng tích cực lẫn tiêu cực đối với xã hội và môi trường. Vì vậy, quá trình phát triển cần có chiến lược dài hạn cùng sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp, cộng đồng và du khách.
Du lịch bền vững không chỉ là bảo vệ môi trường
Nhiều người thường nghĩ rằng đi du lịch bền vững chỉ đơn giản là mang theo bình nước cá nhân, hạn chế túi nhựa hoặc tham gia trồng cây. Đây là những hành động tích cực nhưng chưa phản ánh đầy đủ bản chất của vấn đề.
Một hành trình thực sự bền vững cần quan tâm đến nhiều yếu tố:
- Mức tiêu thụ nhiên liệu, nước, điện và vật liệu;
- Cách rác thải được thu gom, phân loại và xử lý;
- Điều kiện làm việc của hướng dẫn viên, tài xế và nhân viên phục vụ;
- Mức độ tôn trọng văn hóa, tín ngưỡng và không gian sống của cộng đồng;
- Khả năng tạo việc làm và thu nhập cho người dân địa phương;
- Sự minh bạch trong báo giá, hợp đồng và cách xử lý khiếu nại.
Một tour sử dụng ít đồ nhựa nhưng ép khách mua sắm, trả phí không công bằng cho người lao động hoặc đưa đoàn quá đông vào khu vực nhạy cảm vẫn chưa thể được xem là bền vững toàn diện.
Những nguyên tắc cốt lõi
Một chương trình du lịch bền vững thường hướng đến việc sử dụng tài nguyên hiệu quả, giảm chất thải, bảo tồn cảnh quan, tôn trọng văn hóa và tạo lợi ích kinh tế lâu dài cho cộng đồng.
Tính bền vững cũng cần được xem xét trên toàn bộ chuỗi dịch vụ. Không chỉ khách sạn, mà phương tiện, nhà hàng, điểm tham quan, hoạt động trải nghiệm và cách tổ chức lịch trình đều có thể tạo ra tác động.
Phân biệt du lịch bền vững với các khái niệm liên quan
Du lịch xanh
Du lịch xanh chủ yếu nhấn mạnh việc giảm tác động đến môi trường, chẳng hạn tiết kiệm năng lượng, hạn chế rác thải nhựa, sử dụng phương tiện ít phát thải hoặc lựa chọn nơi lưu trú thân thiện với thiên nhiên.
Trong khi đó, du lịch bền vững có phạm vi rộng hơn. Ngoài môi trường, mô hình này còn quan tâm đến quyền lợi người lao động, văn hóa địa phương, hiệu quả kinh tế và chất lượng quản trị.
Du lịch sinh thái
Du lịch sinh thái thường diễn ra tại những khu vực tự nhiên như vườn quốc gia, khu bảo tồn, rừng, núi hoặc vùng đất ngập nước. Loại hình này chú trọng giáo dục môi trường, bảo tồn và sự tham gia của cộng đồng.
Du lịch bền vững không giới hạn trong môi trường tự nhiên. Một tour thành phố, hành trình nghỉ dưỡng, tour hội nghị hay chuyến đi quốc tế vẫn có thể được thiết kế theo nguyên tắc bền vững.
Du lịch có trách nhiệm
Du lịch có trách nhiệm nhấn mạnh hành vi của từng cá nhân và tổ chức. Du khách có trách nhiệm với cách chi tiêu, ứng xử và bảo vệ điểm đến. Doanh nghiệp có trách nhiệm với sản phẩm, nhân sự và nhà cung cấp.
Có thể hiểu đơn giản rằng du lịch có trách nhiệm là cách mỗi bên hành động, còn du lịch bền vững là kết quả dài hạn mà toàn ngành muốn hướng đến.
ESG là gì?
ESG là viết tắt của ba nhóm yếu tố:
- Environmental – Môi trường;
- Social – Xã hội;
- Governance – Quản trị.
Đây là một khung tiếp cận giúp doanh nghiệp xác định, quản lý và công bố những rủi ro, cơ hội cùng tác động liên quan đến tính bền vững.
ESG không chỉ là hoạt động từ thiện, một chiến dịch trồng cây hay nội dung truyền thông vào Ngày Môi trường. Để tạo ra giá trị thực chất, ESG cần được tích hợp vào chiến lược, quy trình vận hành, chuỗi cung ứng và cách doanh nghiệp ra quyết định.
Các chuẩn công bố thông tin bền vững của IFRS yêu cầu doanh nghiệp cung cấp thông tin hữu ích về những rủi ro và cơ hội liên quan đến tính bền vững có thể ảnh hưởng đến triển vọng của tổ chức.
E – Yếu tố môi trường
Trong ngành du lịch, nhóm Environmental có thể bao gồm:
- Nhiên liệu sử dụng cho xe, tàu và máy bay;
- Lượng điện, nước tiêu thụ tại nơi lưu trú;
- Phát thải khí nhà kính;
- Rác thải thực phẩm và nhựa dùng một lần;
- Tác động đến rừng, biển, san hô và động vật hoang dã;
- Khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu.
Doanh nghiệp có thể bắt đầu bằng những việc thiết thực như tối ưu cung đường, giảm vật phẩm dùng một lần, lựa chọn nhà cung cấp có chính sách môi trường và hạn chế tổ chức hoạt động gây tổn hại hệ sinh thái.
S – Yếu tố xã hội
Yếu tố Social tập trung vào con người, bao gồm nhân viên, du khách, nhà cung cấp và cộng đồng tại điểm đến.
Một doanh nghiệp lữ hành cần quan tâm đến điều kiện làm việc của hướng dẫn viên, an toàn của khách, bình đẳng trong tuyển dụng, bảo vệ trẻ em, tôn trọng văn hóa và khả năng tiếp cận dịch vụ của những nhóm khách khác nhau.
Yếu tố xã hội còn thể hiện ở việc doanh nghiệp ưu tiên sử dụng hướng dẫn viên địa phương, nhà hàng bản địa, sản phẩm thủ công và những hoạt động có sự tham gia thực chất của cộng đồng.
G – Yếu tố quản trị
Governance là nền tảng giúp các cam kết về môi trường và xã hội được thực hiện nghiêm túc.
Trong hoạt động lữ hành, quản trị tốt có thể được thể hiện qua:
- Báo giá và hợp đồng minh bạch;
- Không quảng cáo sai về lịch trình hoặc dịch vụ;
- Tuân thủ pháp luật;
- Bảo vệ dữ liệu cá nhân của khách hàng;
- Có quy trình xử lý rủi ro và khiếu nại;
- Kiểm soát xung đột lợi ích;
- Công bố trung thực những kết quả đã đạt được.
Doanh nghiệp không nên tuyên bố “100% xanh”, “không phát thải” hoặc “đạt chuẩn ESG” nếu chưa có dữ liệu, phạm vi đánh giá và cơ sở kiểm chứng rõ ràng.
Mối quan hệ giữa ESG và du lịch bền vững
Có thể hiểu du lịch bền vững là mục tiêu mà ngành du lịch muốn hướng đến, trong khi ESG là khung quản trị giúp doanh nghiệp tiến gần hơn đến mục tiêu đó.
Ví dụ, một công ty lữ hành có thể cam kết giảm rác nhựa. Khi áp dụng ESG, doanh nghiệp cần xác định lượng vật phẩm đang sử dụng, đặt mục tiêu giảm theo từng giai đoạn, phân công người chịu trách nhiệm và theo dõi kết quả.
Tương tự, cam kết hỗ trợ cộng đồng không nên chỉ dừng ở việc đưa khách đến tham quan. Doanh nghiệp cần đánh giá người dân nhận được lợi ích gì, mức phí đã hợp lý chưa và hoạt động có tôn trọng văn hóa địa phương hay không.
ESG không phải một chứng nhận duy nhất
ESG là cách tiếp cận quản trị, không phải tên của một chứng nhận chung áp dụng cho mọi doanh nghiệp.
Trong du lịch, doanh nghiệp có thể tham khảo nhiều bộ tiêu chuẩn và hệ thống chứng nhận khác nhau. GSTC hiện quản lý các tiêu chuẩn toàn cầu về du lịch bền vững và công nhận các tổ chức chứng nhận đủ điều kiện, thay vì trực tiếp cấp chứng nhận cho từng doanh nghiệp.
Các tiêu chuẩn của GSTC được xây dựng dựa trên bốn trụ cột: quản lý bền vững, tác động kinh tế – xã hội, tác động văn hóa và tác động môi trường.
Vì vậy, khi một đơn vị công bố đã được chứng nhận, khách hàng nên kiểm tra tên chứng nhận, tiêu chuẩn áp dụng, tổ chức cấp và thời hạn hiệu lực.
Vì sao phát triển du lịch bền vững là điều cần thiết?
Bảo vệ tài nguyên và cảnh quan
Mọi chuyến đi đều sử dụng tài nguyên ở một mức độ nhất định. Khách sạn cần nước và điện, phương tiện cần nhiên liệu, nhà hàng tạo ra rác thực phẩm, còn các điểm tham quan phải chịu áp lực từ lượng người ngày càng lớn.
Nếu không được quản lý phù hợp, du lịch có thể làm tăng rác thải, ô nhiễm, suy giảm đa dạng sinh học và quá tải hạ tầng. UNEP thúc đẩy các mô hình tiêu dùng và sản xuất bền vững trong toàn bộ chuỗi giá trị du lịch nhằm gia tăng lợi ích kinh tế, xã hội và môi trường.
Gìn giữ văn hóa địa phương
Văn hóa không nên trở thành một màn trình diễn được dàn dựng chỉ để phục vụ khách du lịch. Các hoạt động cộng đồng cần tôn trọng phong tục, quyền sở hữu văn hóa và không gian riêng của người dân.
Du khách nên xin phép trước khi chụp ảnh, mặc trang phục phù hợp tại nơi tín ngưỡng và tránh gây ồn trong khu dân cư. Doanh nghiệp cần cung cấp thông tin chính xác, không bóp méo câu chuyện văn hóa để làm nội dung quảng cáo.
Tạo sinh kế lâu dài
Du lịch có thể tạo việc làm và thúc đẩy kinh tế địa phương nếu dòng tiền được phân bổ hợp lý.
Thay vì chỉ đưa khách ghé qua trong thời gian ngắn, doanh nghiệp có thể tăng thời gian lưu trú, sử dụng nhà hàng địa phương, thuê hướng dẫn viên bản địa và kết nối với những cơ sở sản xuất có nguồn gốc rõ ràng.
Khi cộng đồng được hưởng lợi, người dân sẽ có thêm động lực gìn giữ cảnh quan, văn hóa và chất lượng dịch vụ.
Tăng sức cạnh tranh cho doanh nghiệp
Phát triển du lịch bền vững không chỉ là trách nhiệm mà còn có thể trở thành lợi thế kinh doanh. Lịch trình hợp lý giúp giảm lãng phí nhiên liệu, quản lý nhà cung cấp tốt giúp hạn chế rủi ro, còn sự minh bạch góp phần xây dựng lòng tin với khách hàng.
Doanh nghiệp có định hướng rõ ràng cũng thuận lợi hơn khi hợp tác với các tổ chức, khách hàng doanh nghiệp và đối tác quốc tế có yêu cầu về ESG.
Doanh nghiệp lữ hành có thể áp dụng ESG như thế nào?
Đánh giá hiện trạng
Doanh nghiệp nên bắt đầu bằng việc xác định những vấn đề có tác động lớn nhất, chẳng hạn nhiên liệu vận chuyển, rác nhựa, điều kiện làm việc, trải nghiệm cộng đồng, bảo mật thông tin hay quy trình xử lý khiếu nại.
Không nhất thiết phải triển khai mọi tiêu chí cùng lúc. Một doanh nghiệp nhỏ có thể lựa chọn một số vấn đề quan trọng, đặt mục tiêu phù hợp rồi cải thiện từng bước.
Thiết kế lịch trình hợp lý
Một tour đi qua quá nhiều điểm trong thời gian ngắn thường làm tăng quãng đường, tiêu thụ nhiên liệu và khiến khách mệt mỏi.
Lịch trình bền vững nên gom các điểm theo tuyến, kéo dài thời gian trải nghiệm và hạn chế những chặng di chuyển không cần thiết. Quy mô đoàn cũng cần phù hợp với sức chứa của điểm đến.
Quản lý nhà cung cấp
Doanh nghiệp nên xây dựng tiêu chí lựa chọn khách sạn, nhà hàng, đơn vị vận chuyển và điểm trải nghiệm.
Bên cạnh giá, cần xem xét điều kiện lao động, an toàn, vệ sinh, chính sách môi trường, nguồn gốc sản phẩm và cách nhà cung cấp tương tác với cộng đồng.
Đào tạo nhân sự
Hướng dẫn viên cần hiểu văn hóa, quy định bảo tồn và cách truyền đạt thông tin có trách nhiệm. Nhân viên tư vấn phải giải thích chính xác những gì tour đang thực hiện, tránh biến ESG thành khẩu hiệu bán hàng.
Đội ngũ vận hành cũng cần được đào tạo về an toàn, bảo vệ trẻ em, dữ liệu khách hàng và quy trình xử lý sự cố.
Đo lường và công bố kết quả
Một số chỉ số doanh nghiệp có thể theo dõi gồm:
- Số lượng vật phẩm nhựa đã giảm;
- Tỷ lệ sử dụng nhà cung cấp địa phương;
- Số giờ đào tạo nhân sự;
- Tỷ lệ khiếu nại được xử lý;
- Số hành trình không shopping bắt buộc;
- Mức độ hài lòng của khách và cộng đồng.
Dữ liệu không cần hoàn hảo ngay từ đầu, nhưng cần nhất quán, trung thực và có khả năng kiểm chứng.
Du khách có thể làm gì?
Du khách giữ vai trò quan trọng trong quá trình phát triển du lịch bền vững. Mỗi quyết định lựa chọn dịch vụ và cách ứng xử đều tạo ra tác động.
Bạn có thể bắt đầu bằng những hành động đơn giản:
- Mang bình nước, túi và đồ dùng cá nhân;
- Hạn chế thay khăn, ga giường khi không cần thiết;
- Tiết kiệm điện và nước;
- Không xả rác, bẻ san hô hoặc hái cây;
- Đi đúng lối được quy định;
- Tôn trọng phong tục và cộng đồng;
- Ưu tiên sản phẩm, nhà hàng và dịch vụ địa phương;
- Không mua động vật hoang dã hoặc sản phẩm bị cấm.
Du khách cũng nên tìm hiểu kỹ thông tin về các cam kết bền vững của đơn vị tổ chức. Hình ảnh cây xanh hoặc thông điệp “thân thiện môi trường” không thể thay thế cho chính sách, dữ liệu và hành động thực tế.
Những sai lầm phổ biến khi triển khai ESG
Chỉ tập trung vào trồng cây
Trồng cây là hoạt động tích cực nếu lựa chọn đúng giống, đúng vị trí và có kế hoạch chăm sóc lâu dài. Tuy nhiên, một buổi trồng cây không thể đại diện cho toàn bộ chiến lược ESG.
Doanh nghiệp vẫn cần quan tâm đến nhân sự, nhà cung cấp, rác thải, an toàn, văn hóa và quản trị.
Dùng sản phẩm xanh nhưng lịch trình thiếu bền vững
Một tour có bình nước tái sử dụng nhưng di chuyển liên tục, ép khách mua hàng hoặc đưa đoàn quá đông vào điểm nhạy cảm vẫn có nhiều hạn chế.
Tính bền vững cần được đánh giá trên toàn bộ hành trình, không chỉ qua một vật phẩm hoặc hoạt động đơn lẻ.
Công bố cam kết nhưng không có dữ liệu
Những tuyên bố chung chung như “tour xanh”, “thân thiện tuyệt đối” hoặc “không tác động môi trường” rất khó kiểm chứng.
Doanh nghiệp nên công bố phạm vi, mục tiêu, phương pháp đo lường và cả những hạn chế chưa thể giải quyết. Sự minh bạch đáng tin cậy hơn những cam kết hoàn hảo.
Hulo Travel – Thiết kế tour riêng cao cấp trong và ngoài nước
Hulo Travel chuyên thiết kế hành trình riêng dành cho gia đình, nhóm bạn, doanh nghiệp và những khách hàng muốn trải nghiệm theo phong cách cá nhân.
Thay vì sử dụng một lịch trình cố định cho mọi đoàn, chương trình được xây dựng dựa trên số lượng thành viên, độ tuổi, ngân sách, sở thích và tiêu chuẩn dịch vụ mong muốn. Hulo Travel công bố định hướng “may đo” hành trình và cung cấp tour trong nước lẫn quốc tế.
Lịch trình được cân bằng giữa tham quan, nghỉ ngơi và trải nghiệm địa phương, hạn chế chạy theo số lượng điểm check-in hoặc di chuyển quá dày.
Đặc biệt, Hulo Travel theo đuổi triết lý không có điểm mua sắm bắt buộc. Du khách vẫn có thể tự do mua đặc sản và sản phẩm địa phương theo nhu cầu, nhưng không bị đưa đến cửa hàng theo một lịch trình cố định.
Định hướng no shopping góp phần tăng tính minh bạch và dành thêm thời gian cho trải nghiệm. Tuy nhiên, đây chỉ là một phần trong hành trình hướng đến du lịch bền vững. Doanh nghiệp vẫn cần tiếp tục cải thiện cách lựa chọn nhà cung cấp, quản lý tài nguyên, hỗ trợ cộng đồng và đo lường tác động thực tế.
Hulo Travel có thể thiết kế tour nghỉ dưỡng, tour gia đình, tour doanh nghiệp, hoạt động trồng rừng, trải nghiệm cộng đồng cùng các chương trình riêng tại Việt Nam, châu Á, châu Âu và nhiều điểm đến quốc tế.
Bạn đang tìm kiếm một hành trình riêng tư, không shopping bắt buộc và chú trọng giá trị tại điểm đến? Hãy liên hệ Hulo Travel để được tư vấn chương trình phù hợp với gia đình, nhóm bạn hoặc doanh nghiệp.
Kết luận
Du lịch bền vững không yêu cầu du khách phải từ bỏ sự thoải mái hay niềm vui trong mỗi chuyến đi. Điều quan trọng là hiểu rõ tác động của hành trình, lựa chọn dịch vụ có trách nhiệm và cải thiện từng bước.
Thông qua ba yếu tố môi trường, xã hội và quản trị, ESG giúp doanh nghiệp biến những cam kết chung thành chính sách, mục tiêu và kết quả có thể theo dõi.
Để phát triển du lịch bền vững, doanh nghiệp cần thiết kế sản phẩm hợp lý, minh bạch dịch vụ, quản lý nhà cung cấp và tôn trọng cộng đồng. Du khách cũng cần có trách nhiệm trong cách chi tiêu, ứng xử và bảo vệ điểm đến.
Khi mỗi hành trình tạo thêm giá trị cho thiên nhiên, văn hóa và người dân địa phương, du lịch sẽ không chỉ là hoạt động khám phá mà còn trở thành động lực tích cực cho tương lai.
Câu hỏi thường gặp về du lịch bền vững và ESG
Du lịch bền vững là gì?
Đây là cách phát triển và tổ chức hoạt động du lịch nhằm cân bằng lợi ích kinh tế, xã hội, văn hóa và môi trường, đáp ứng nhu cầu hiện tại mà không làm suy giảm khả năng phục vụ các thế hệ tương lai.
ESG là gì trong ngành du lịch?
ESG gồm môi trường, xã hội và quản trị. Khung này giúp doanh nghiệp du lịch quản lý những vấn đề như phát thải, tài nguyên, điều kiện lao động, quyền lợi cộng đồng, an toàn, hợp đồng và tính minh bạch.
Du lịch bền vững có phải chỉ là du lịch sinh thái không?
Không. Du lịch sinh thái thường diễn ra tại khu vực tự nhiên, còn nguyên tắc bền vững có thể áp dụng cho tour thành phố, nghỉ dưỡng, hội nghị, biển đảo và hành trình quốc tế.
Doanh nghiệp cần làm gì để phát triển du lịch bền vững?
Doanh nghiệp cần đánh giá tác động, xây dựng mục tiêu, quản lý nhà cung cấp, đào tạo nhân sự, thiết kế lịch trình hợp lý và công bố kết quả một cách minh bạch.
Tour không shopping có phải là tour du lịch bền vững không?
Không shopping bắt buộc là một yếu tố tích cực về trải nghiệm và quản trị minh bạch. Tuy nhiên, một tour bền vững toàn diện còn phải quan tâm đến môi trường, người lao động, cộng đồng, văn hóa và chuỗi cung ứng.
